Besin ve Beslenme Sağlığı

Doğdukları andan itibaren sağlıklı ve dengeli beslenmeleri için elimizden geleni yaptığımız çocuklarımıza hazırladığımız besin maddelerinin hijyeni konusu da oldukça önemlidir. Güvenilir gıda demek, kontamine olmamış yani bozulmamış ve sağlığa zararlı etmenler içermeyen gıda demektir.

Kontamine olmuş bir gıdadaki bakteri yükü, uygun sıcaklık ve ortamı bulduğu anda hızla artacak ve gıdayı sağlığa zararlı hale getirecektir. Bazı bakteriler aynı zamanda ‘spor’ adı verilen kılıflar oluşturarak daha dayanıklı ve güçlü hale gelirler. Bu tür gıdaların tüketilmesi sonucu oluşan gıda zehirlenmeleri kusma, ateş, ishal ve karın ağrıları ile kendilerini belli eder ve zamanla tablo daha da ağırlaşabilir. Örneğin, geçtiğimiz haftalarda Amerika’da marul kaynaklı olduğu düşünülen koli basili salgını 197 kişiyi etkilemiş ve 89’u hastanede tedavi altına alınmıştır. Bu nedenle evimize giren her türlü sebze ve meyvenin barındırabileceği kirlilik etmenlerine karşı, iyice temizlenmesi yıkanması gerekmektedir. Yeşil yapraklı sebzeleri, toprağa yakın yetiştirildikleri için, sadece su ile yıkamak yetersiz bir temizlik sağlar. Bu nedenle öncelikle akan suyun altında yapraklarına ayrılarak yıkanan yeşil yapraklı sebzeler, daha sonra hemen hemen hepimizin evinde bulunan sirke ilave edilmiş suda bekletilmelidir. Sirkenin tercih edilmesinin ana sebebi hem sebzenin tadını değiştirmemesi hem de antibakteriyel özelliği ile yeterli bir dezenfeksiyon sağlamasıdır. Bu amaçla beyaz sirke kullanılabileceği gibi elma sirkesi de tercih edilebilir.

Günümüzde bu amaçla bazı meyve ve sebze yıkama dezenfektanları da satılmaktadır. İhtiyaç halinde bunlar da tercih edilebilir. Ayrıca çay ağacı yağı da, bilinen en iyi antibakteriyel temizleyicilerdendir. Güvenilir bir aktardan alınacak çay ağacı yağı su ile karıştırılarak (5-6 damla) uygun bir dezenfektan hazırlayabilirsiniz. Meyveler için de yukarıdaki tüm yöntemleri kullanılabilir, böylece mutfağımıza girene kadarki süreçte maruz kaldıkları kimyasal kirlilik etmenlerinden onları arındırabiliriz. Sert kabuklu meyvelerin dış kabuklarını ise bir fırça yardımıyla temizleyebiliriz.

Sebze ve meyve temizliğinden sonra diğer bir önemli konu ise mutfakta sıklıkla kullandığımız tahta kaşıklar ve kesme yüzeyleridir. Tahta kaşık tercih edilirken cilasız olanlar seçilmeli ve en ufak bir çatlama veya yıpranma olması durumunda kullanılmaya son verilmelidir. Çünkü bu çatlaklara dolan yemek artıkları veya yıkarken kullanılan deterjanlar zehirlenmelere sebep olabilir. Tıpkı teflon tavalar gibi çizildikleri anda atılmalı ve temizlikleri bulaşık makinelerinde yapılmamalıdır. Kesme tahtaları için de durum aynıdır. Bıçakların oluşturdukları kesikler arasına giren bakteriler, çapraz bulaşı etmeni olmakta ve hazırladığımız gıdalara bulaşabilmektedir. Bu nedenle bunların da kullanım ömürlerine dikkat edilmeli ve çiğ et kesilen tahta ile sebze tahtası ayrı olmalıdır. Yıkanıp dezenfekte edildikten sonra mutlaka kurulanmalı ıslak kalmasına izin verilmemelidir. Tahta olanlar yerine daha dayanıklı ve temizliği kolay cam gibi malzemelerden yapılmış olanlar tercih edilebilir.

MUTFAKTA SAĞLIKLI İPUÇLARI:

Hazırlık aşamasında dikkat etmemiz gereken bazı hususlar:

  • Dondurucudan çıkan ve çözdürülen ürünü asla tekrar buzluğa koymayınız. Çözdürme işlemi için en uygun yöntem önceden buzdolabı kısmına alarak yavaş yavaş çözülmesini sağlamaktır. Ancak zamanın değerli olduğu günümüzde mikrodalga kullanımı da oldukça yaygındır. Mikrodalga fırınların ise besin değerlerini düşürdüğü gözlemlenmiştir. Kansere sebep olduğu konuları sürekli tartışılmaktadır.
  • Mutfağınızdan alüminyum folyoyu tamamen çıkarın ve asla ısıya maruz kalarak gıdaları sağlıksız hale getirmesine izin vermeyiniz.
  • Genel olarak kızartmalardan uzak kalmaya çalışsak da ara sıra bu pişirme yöntemine başvuruyoruz. Minik canavarlarımız için patates kızartmak için kullandığımız yağı tekrar tekrar kullanmak, kanser oluşum riskini arttırdığı için oldukça zararlıdır. Lütfen bu yağları da lavaboya dökmek yerine uygun bir kapta biriktirerek atık yağ toplama merkezlerine gönderiniz. Kızartma için bir gıda mühendisi ve anne olarak önerim, yağlı kağıt serilen fırın tepsisine, baharatlarla ve 2 kaşık sıvı yağ ile çeşnilendirerek dizdiğiniz patatesleri fırına verebilirsiniz. Hem daha sağlıklı hem daha pratik bir öğün olacaktır.
  • Sebzeler için buharda pişirme yöntemlerini tercih ederek vitamin ve mineral kayıplarını en aza indirir ve çocuğunuza daha sağlıklı öğünler sunabilirsiniz. Sebzeleri direkt suda haşlamak, eğer çorba yapmayacaksanız, C vitamini gibi suda çözünen vitaminlerin önemli kısmının suya geçmesine neden olur. Çorba yapacaksanız sorun yok, zaten suyunu da tüketmiş oluyoruz.
  • Yiyeceklerimizi haşlarken kullandığımız suyu dökmek ile tüm besin değerlerini yok etmiş oluyoruz. Bu nedenle gerektiği kadar suda haşlamak çok önemlidir.
  • Salata yaparken kullandığımız metal bıçaklar sebzenin okside olmasına yol açacağından dolayı bambu bıçaklar tercih edilebilir. Eğer salata hazırlanır hazırlanmaz hemen tüketilecekse metal bıçak kullanmakta sorun yok fakat bekleyecekse, elimizle iri parçalara ayırabiliriz.

İrem Ustaoğlu // Gıda Mühendisi